डिजिटल रुपया म्हणजे नेमकं काय, क्रिप्टोपेक्षा कसा आहे वेगळा? जाणून घ्या कसे होतील व्यवहार

डिजिटल रुपया म्हणजे नेमकं काय, क्रिप्टोपेक्षा कसा आहे वेगळा? जाणून घ्या कसे होतील व्यवहार

सेंट्रल बँक डिजिटल करन्सी (CBDC) म्हणजे काय?

आरबीआयच्या म्हणण्यानुसार सीबीडीसी हे केंद्रीय बँकेद्वारे डिजिटल स्वरूपात जारी केलेले कायदेशीर निविदा चलन आहे. हे फियाट चलनासारखेच आहे आणि फियाट चलनाशी (कागदी चलन किंवा नाणी) देवाणघेवाण करण्यायोग्य आहे. फक्त त्याचे स्वरूप वेगळे असेल, म्हणजेच भारतीय रुपया आणि CBDC मध्ये डिजिटल स्वरूपाशिवाय कोणताही फरक नाही. ब्लॉकचेनद्वारे समर्थित वॉलेट वापरून डिजिटल फियाट चलन किंवा CBDC व्यवहार केले जाऊ शकतात.

डिजिटल चलन म्हणजे काय?

मध्यवर्ती बँकेच्या डिजिटल चलनाला सेंट्रल बँक डिजिटल चलन म्हणतात. ज्या देशाची मध्यवर्ती बँक ते जारी करते त्याला त्या देशाच्या सरकारची मान्यता असते. डिजिटल चलनाचा त्या देशाच्या मध्यवर्ती बँकेच्या ताळेबंदातही समावेश केला जातो आणि ते देशाच्या सार्वभौम चलनात रूपांतरित केले जाऊ शकते. डिजिटल चलनाचे दोन प्रकार आहेत – किरकोळ (Retail) आणि घाऊक (Wholesale). रिटेल डिजिटल चलन सामान्य लोक आणि कंपन्या वापरतात. वित्तीय संस्थांद्वारे घाऊक डिजिटल चलन वापरले जाते.

क्रिप्टोकरन्सीपेक्षा वेगळे कसे

डिजिटल चलन आणि क्रिप्टोकरन्सी यामध्ये मोठा फरक आहे. सर्वात मोठा फरक म्हणॆ की डिजिटल चलन, ज्या देशाची केंद्रीय बँक जारी करते त्या देशाच्या सरकारद्वारे ते मान्यताप्राप्त असते. त्यामुळे यात कोणताही धोका नाही. हे जारी करणार्‍या देशात खरेदीसाठी वापरले जाऊ शकते. दुसरीकडे, क्रिप्टोकरन्सी ही एक विनामूल्य डिजिटल मालमत्ता आहे. हे कोणत्याही देशाच्या किंवा प्रदेश सरकारच्या अधिकारक्षेत्रात किंवा नियंत्रणाखाली नाही. बिटकॉइन सारख्या क्रिप्टोकरन्सी विकेंद्रित आहेत आणि त्या कोणत्याही सरकारी किंवा सरकारी घटकाशी संबंधित नाहीत.

कसा होईल व्यवहार

ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान (Blockchain Technology) आणि इतर तंत्रज्ञानाचा वापर करून डिजिटल रुपयाची ओळख करून दिली जाईल. यामुळे डिजिटल अर्थव्यवस्थेला मोठी चालना मिळेलच पण चलन व्यवस्थापन अधिक कार्यक्षम आणि कमी खर्चिक करेल. घाऊक चलनाचा वापर वित्तीय संस्थांकडून केला जातो, तर किरकोळ डिजिटल चलनाचा वापर सामान्य लोक आणि कंपन्या करतात. ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान विकेंद्रित असतो, ज्याचा अर्थ असा की नेटवर्कमधील सर्व संगणकांवर सर्व प्रकारची माहिती दिसते. मात्र डिजिटल रुपयाचा व्यवहार करताना सहाजिकच त्याचे नियमन मध्यवर्ती बँकेकडून करण्यात येणार आहे. त्यामुळे हे चलन मोबाईलवरुन सहज एकमेकांना पाठवता येईल आणि त्याचा व्यवहारात वापर करताना धोका राहणार नाही. तसेच खरेदीसाठी, प्रवासासाठी आणि सर्व सुविधा-सोयींसाठी हा डिजिटल रुपया वापरता येईल.